0

Tiểu hồi hương: nguồn gốc, tác dụng và cách sử dụng hiệu quả

Share

Tiểu hồi hương là một loại thảo dược có mùi thơm đặc biệt, vị cay, tính ấm thường được sử dụng để chống hàn, lợi sữa, điều hòa kinh nguyệt, kích thích tiêu hóa và bổ thận, tráng dương… Hãy cùng caubinhan.com tìm hiểu kỹ hơn về tiểu hồi hương qua bài viết dưới đây nhé!

Giới thiệu về tiểu hồi hương

Tiểu hồi hương là gì?

Tiểu hồi hương còn có tên gọi khác là tiểu hồi, hương tử, hồi hương, tiểu hương, hạt thìa là ( thì là )…

Tên khoa học: Foeniculum vulgare

Chi: Foeniculum

Họ: Hoa tán (Apiaceae)

Tiểu hồi hương là một loại cây thân thảo, sống nhiều năm có hoa màu vàng, thường mọc ở nơi có khí hậu mát mẻ

Tiểu hồi hương là một loại cây thân thảo, sống nhiều năm có hoa màu vàng, thường mọc ở nơi có khí hậu mát mẻ

Cây tiểu hồi hương thuộc thực vật thân thảo, cao khoảng 0,6 đến 2m và sống lâu năm. Vỏ thân cây nhăn và có khía. Rễ khá cứng. Lá tiểu hồi hương mọc so le, có phiến xẻ lông chim, bẹ phát triển. Hoa có màu vàng và mọc ở ngọn hoặc nách lá. Hoa ra vào tháng 6 – 7 và kết quả vào tháng 10.

Quả bế đôi, hình trụ, hơi cong. Mặt ngoài màu xanh hơi vàng xanh thuôn về phía 2 đầu, đỉnh mang chân vòi nhụy nhô ra, màu nâu vàng. Mỗi mặt lưng mang 5 gân nổi rõ và chỗ nối giữa 2 nửa quả phẳng và rộng. Mùi thơm đặc trưng.

Tiểu hồi hương phân bố ở đâu?

Tiểu hồi hương có nguồn gốc từ Trung Quốc trồng nhiều ở các tỉnh Cam Túc, Nội Mông, Sơn Tây, Liêu Ninh. Mọc hoang ở vùng Địa Trung Hải. Tiểu hồi hương dịu được trồng nhiều ở Italia và Pháp. Tiểu hồi hương đắng được trồng nhiều ở Trung và Đông Âu, Nhật Bản, Ấn Độ.

Ở Việt Nam tiểu hồi hương cũng được trồng ở một số nơi có khí hậu mát mẻ nhưng rất hiếm, chủ yếu nhập từ Trung Quốc hoặc dùng đại hồi để thay thế, gọi là cốc hồi hương.

Thu hái và chế biến tiểu hồi hương

Bộ phận phận dùng: Quả tiểu hồi hương được dùng làm thuốc là chủ yếu. Ngoài ra rễ với lá cũng được sử dụng nhưng ít phổ biến hơn. Ở nước Úc người ta còn dùng củ tiều hồi hương để ăn sống và bày bán như một loại rau củ thực phẩm.

Bộ phận dùng làm thuốc chính là quả tiểu hồi hương khô

Bộ phận dùng làm thuốc chính là quả tiểu hồi hương khô

Thu hái: Sau khi quả vừa ngả từ màu xanh sang màu nâu người ta sẽ thu hái tiểu hồi hương. Những quả chưa chín hẳn sẽ để một nơi thoáng khí cho chín hẳn. Với những quả đã ngả hoàn toàn sang màu nâu sẽ được thu hái toàn bộ và cột lại thành từng bó.

Sơ chế: Tiểu hồi hương sau khi thu hái sẽ phơi khô và đập bỏ vỏ để lấy quả.

Bào chế: Quả hồi hương có thể sử dụng quả nguyên sau khi đã đập bỏ vỏ ngoài hoặc được bào chế ở dạng Diêm tiểu hồi (chế muối) bằng cách sau:

Hòa muối với nước cho tan (cứ 10kg dược liệu thì tẩm với 0.2kg muối), sau đó cho tiểu hồi hương vào khuấy đều cho và đợi một lúc cho muối ngấm vào dược liệu. Cho tất cả vào nồi và sao nhỏ lửa cho đến khi dược liệu hơi ngả vàng là được.

Cách dùng tiểu hồi hương và liều lượng

Có thể dùng tiểu hồi ở dạng sắc, tán bột làm hoàn tùy từng bài thuốc.

Liều lượng: Mỗi ngày chỉ nên dùng từ 3 – 8g.

Thành phần hóa học có trong tiểu hồi hương

Theo các nghiên cứu khoa học, trong tiểu hồi hương có chứa một lượng tinh dầu quan trọng  chiếm 2-6% toàn quả. Trong tinh dầu chứa 50-60% anethol, estragol, các cacbua tecpen, các ceton tecpen là fenchone. Ngoài ra còn có các vitamin (A, B8, B9, C) và các nguyên tố C, Ca, P, K, S, Fe… Rễ chứa 0,3% chất béo.

Tác dụng của tiểu hồi hương đối với sức khỏe và trong điều trị bệnh

Theo Đông y, tiểu hồi hương có vị đắng cay, tính ôn đi vào kinh Vị, Tỳ và Thận, có tác dụng làm ấm can, ôn thận, chỉ thống tán hàn. Thường dùng để chữa trị các bệnh như: Bụng sườn đau, sa tinh hoàn, thận hư, buồn nôn, ăn ít…

Theo nghiên cứu y học hiện đại, tiểu hồi hương có những tác dụng sau:

1. Tiểu hồi hương ức chế vi khuẩn

thành phần anethol trong hồi hương có tác dụng ức chế trực khuẩn lao

thành phần anethol trong hồi hương có tác dụng ức chế trực khuẩn lao

Theo một số thực nghiệm cho thấy, thành phần anethol trong hồi hương có tác dụng ức chế trực khuẩn lao trên động vật.

2. Tiểu hồi hương giảm đau

Tiểu hồi hương chứa nhiều tinh dầu có tác dụng kích thích gây tê tại chỗ tương tự như bạc hà giúp giảm đau cục bộ trên cơ thể.

3. Tiểu hồi hương kích thích tiêu hóa

Tinh dầu của hồi hương có tác dụng tăng tiết dịch vị dạ dày, kích thích trung tiện và tăng nhu động ruột, giúp giải quyết các vấn đề về tiêu hóa.

Ngoài ra tiểu hồi hương còn có tác dụng giảm co thắt ruột và giảm đau bụng.

Một số bài thuốc chữa bệnh từ tiểu hồi hương

1. Tiểu hồi hương trị sán khí

Bài 1:

Nguyên liệu: Lệ chi hạch và tiểu hồi bằng lượng nhau.

Cách làm: Sao đen lệ chi hạch. Sau đó đem cả 2 loại dược liệu tán thành bột mịn hòa cùng  nhau trộn đều.

Liều dùng: mỗi lần dùng từ 4 – 6g uống cùng với rượu ấm.

Bài 2:

Nguyên liệu: ô dược, rễ ý dĩ và đinh hương 50g, tiểu hồi 20g, lệ chi hạch và quất hạch mỗi thứ 10g.

Cách làm:  Đem tất cả các dược liệu trên tán thành bột mịn, sau đó luyện với mật ong làm thành hoàn viên nặng khoảng 3g

Liều dùng: Mỗi lần dùng từ ½ – 1 viên hoàn, ngày sử dụng 3 lần.

Tác dụng chính: Trị sán khí hay sa ruột

2. Tiểu hồi hương trị gan yếu, thiếu máu vàng da

Tiểu hồi hương trị gan yếu, thiếu máu vàng da

Tiểu hồi hương trị gan yếu, thiếu máu vàng da

Nguyên liệu: Sa sâm 12gram, Khương hoàng 12gram,Tiểu hồi hương 4 gram, Nhục quế 4gram

Cách làm: Đem tất cả các nguyên liệu trên sắc với nước uống khi còn ấm. Sử dụng liên tục 3 lần/tuần

Tác dụng chính: Trị gan yếu, thiếu máu vàng da

3. Tiểu hồi hương trị tỳ vị hư, ngũ canh tiết tả

Nguyên liệu: Hồ lô ba 40g, Bạch long cốt 40g, Dương yêu tử 3 cái, Hồ đào 21 trái, Tiểu hồi hương 40g, Mộc hương 60g, Phá cố chỉ 40g.

Cách làm: Đem tất cả các vị thuốc trên đi tán bột  rồi trộn với rượu chưng làm hoàn.

Liều dùng: Ngày uống 8 – 12g với rượu hâm nóng lúc đói

Tác dụng chính: Trị tỳ vị hư, ngũ canh tiết tả (đi cầu vào gần sáng)

4. Tiểu hồi hương trị bạch đới

Nguyên liệu: Can khương 6g, tiểu hồi 10g.

Cách làm: Đem hai dược liệu trên sắc với nước đường đỏ và uống hết trong ngày.

Tác dụng chính: trị bạch đới do hàn

5. Tiểu hồi hương trị sốt rét

Tiểu hồi hương trị sốt rét

Tiểu hồi hương trị sốt rét

Nguyên liệu: Hạt tiểu hồi hương tươi.

Cách làm: Giã nát hạt tiểu hồi hương rồi vắt lấy nước cốt uống hoặc sắc uống trong ngày.

Tác dụng chính: Trị sốt rét ác tính

6. Tiểu hồi hương chữa chậm kinh

Nguyên liệu: Ba kích 12g, tiểu hồi 6g, đương quy 15g, ngải diệp 10g, quế chi 10g, thục địa 10g, bạch thược 10g, ngưu tất 10g, hoàng kỳ 30g, kỷ tử 15g, gừng nướng 6g, xuyên khung 8g.

Cách làm: Đem tất cả các vị thuốc trên cùng với 1 lít nước lọc sắc trên lửa nhỏ sao cho còn lại 600ml thì tắt bếp.

Liều dùng: Mỗi lần uống 200ml nước sắc và dùng hết trong ngày. Uống liên tục trong 10 – 15 ngày sau khi kết thúc kỳ kinh.

Tác dụng chính: Trị chậm kinh, máu hư đỏ nhạt, lượng máu ít, đại tiện lỏng, mỏi lưng, bụng dưới đau âm ỉ.

7. Tiểu hồi hương trị âm nang tích thủy

Nguyên liệu: Muối ăn 3g, tiểu hồi 10g.

Cách làm: Sao vàng tiểu hồi hương và muối biển rồi tán thành bột mịn. Nên ăn cùng với chả trứng vịt và uống rượu gạo (nên dùng buổi tối).

Liều dùng: Ăn liên tục 4 ngày là 1 liệu trình, sau đó nghỉ 2 ngày và thực hiện liệu trình tiếp theo.

Tác dụng chính: Trị âm nang tích thủy

8. Tiểu hồi hương chữa đau bụng do thận hư

Tiểu hồi hương chữa đau bụng do thận hư

Tiểu hồi hương chữa đau bụng do thận hư

Nguyên liệu: Bầu dục lợn 1 cái, tiểu hồi hương 4g.

Cách làm: Nghiền nhỏ tiểu hồi hương thành bột mịn. Cho bột thuốc vào bầu dục rồi nướng chín ăn trong ngày.

Liều dùng: Hàng ngày ăn 1 cái liên tục trong 7 ngày.

Tác dụng chính: Chữa đau bụng do thận hư suy

9. Tiểu hồi hương chữa đau xóc dưới sườn

Nguyên liệu: Chỉ xác 20g và tiểu hồi hương 40g.

Cách làm: Đem các vị thuốc trên sao vàng rồi tán thành bột mịn, trộn đều với nhau.

Liều dùng :Mỗi lần lấy 8g uống cùng với rượu hòa thêm muối. Ngày sử dụng 2 lần.

Tác dụng chính: Trị đau xóc dưới sườn

10. Tiểu hồi hương giúp bổ thận tráng dương

Nguyên liệu: Cật dê 2 quả, đỗ trọng 15g, đậu đen 10g và tiểu hồi hương 8g.

Cách làm: Đem cật dê sơ chế, rửa sạch và xắt thành từng miếng nhỏ vừa ăn. Các dược liệu khác đem rửa sạch, cho vào túi vải và bỏ vào nồi chung với cật dê ninh nhừ, nêm nếm gia vị vừa ăn rồi bắc xuống ăn nóng.

Tác dụng chính: Bổ thận tráng dương, trị yếu sinh lý ở nam giới

Tiểu hồi hương giúp bổ thận tráng dương

Tiểu hồi hương giúp bổ thận tráng dương

11. Tiểu hồi hương trị tinh hoàn sa đau

Bài 1:

Nguyên liệu: Lệ chi hạch 2g, mộc qua 8g, phá cố chỉ 6g, tỳ giải 20g, hồi hương 6g, mộc hương 2g, ngô thù du 3g, sa nhân 2g.

Cách làm: Đem các nguyên liệu trên sắc với 1 chén rượu và uống khi còn ấm.

Bài 2:

Nguyên liệu: Tiểu hồi hương 4g, xuyên luyện tử 12g, mộc hương 6g và ngô thù 6g.

Cách làm: Đem các vị thuốc trên sắc với 600ml nước cho đến khi còn 200ml thì uống khi còn nóng.

Tác dụng chính: Giúp điều trị tinh hoàn nam giới bị sa đau

12. Tiểu hồi hương trị trẻ nhỏ bị thoát vị bẹn

Nguyên liệu: Lệ chi hạch, quýt hạch mỗi thứ 10g, dĩ nhân căn 50g, tiểu hồi 20g, đinh hương và ô dược mỗi thứ 5g.

Cách làm: Đem tất cả các vị thuốc trên tán thành bột mịn rồi trộn đều với mật ong làm thành hoàn viên khoảng 3g mỗi viên.

Liều dùng: Mỗi lần dùng từ ½ – 1 viên hoàn, ngày dùng 3 lần.

Tác dụng chính: Trị trẻ nhỏ bị thoát vị bẹn

13. Tiểu hồi hương chữa chứng bụng trướng, đầy hơi, kém ăn, hay nôn ọe

Nguyên liệu: Gừng sống 20g, tiểu hồi hương 6g.

Cách làm: Sao vàng cả gừng sống và tiểu hồi hương, sau đó tán thành bột mịn và làm hoàn viên.

Liều dùng: Chia thành 2 lần uống với nước mỗi ngày.

Tác dụng chính: Trị chứng bụng chướng, đầy hơi, kém ăn, nôn ói.

Tiểu hồi hương chữa chứng bụng trướng, đầy hơi

Tiểu hồi hương chữa chứng bụng trướng, đầy hơi

Những điều cần lưu ý khi sử dụng dược liệu tiểu hồi

  • Không dùng tiểu hồi hương cho người âm hư hỏa vượng, có chứng nhiệt.
  • Tiểu hồi hương có thể làm giảm tác dụng của thuốc tránh thai chứa estrogen. Vì vậy nếu đang sử dụng loại thuốc này, bạn nên phối hợp với các biện pháp ngừa thai khác để tăng hiệu quả tránh thai.
  • Không sử dụng tiểu hồi hương cho trẻ em dưới 12 tuổi, phụ nữ đang có thai hoặc đang cho con bú.
  • Tiểu hồi hương có thể làm giảm tác dụng của một số loại thuốc chữa estrogen như Estradiol, Ethinyl estradiol,… Vì vậy bạn cũng lưu ý khi dùng tiểu hồi hương nếu đang sử dụng các loại thuốc trên.
  • Tránh nhầm tiểu hồi hương với loại quả cũng có tên là hồi nhưng nó lại có độc, có tên là lllicium religiosum Sieb. et Zucc., Thường dùng ngoài da, ngâm rượu để xoa bóp chữa đau nhức, tê thấp.

Tiểu hồi hương là dược liệu có nhiều tác dụng đối với sức khỏe và thường hay sử dụng trong các bác thuốc Đông y. Tuy nhiên bạn cũng cần lưu ý khi sử dụng loại dược liệu này để đảm bảo an toàn cũng như đạt được hiệu quả dùng thuốc như mong muốn. Đặc biệt nếu bạn cũng đang sử dụng các loại thuốc khác thì nên có ý kiến của bác sĩ.

5/5 - (668 votes)
Xem Thêm:   Giáo án Tự nhiên và xã hội 2 sách Kết nối tri thức với cuộc sống (Cả năm)