0

Mạch vành: Nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán, và các phương pháp điều trị

Share

Bệnh mạch vành là tên chung của các bệnh mạch máu xảy ra tại động mạch vành. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh gây nhiều biến chứng nguy hiểm cho tim mạch. Vậy bệnh mạch vành có triệu chứng gì và được chẩn đoán ra sao? Có những cách nào để điều trị bệnh? Hãy cùng caubinhan.com tìm hiểu về bệnh mạch vành qua bài viết dưới đây.

Định nghĩa bệnh mạch vành là gì?

Bệnh mạch vành là hiện tượng tắc một hoặc nhiều nhánh động mạch vành

Bệnh mạch vành là hiện tượng tắc một hoặc nhiều nhánh động mạch vành

Hệ thống động mạch vành gồm 3 nhánh lớn (động mạch liên thất trước, động mạch mũ, động mạch vành phải) chia ra thành nhiều nhánh động mạch nhỏ chạy khắp tim để mang máu giàu oxy tới nuôi dưỡng tim

Bệnh mạch vành, hay bệnh động mạch vành (tiếng Anh: coronary artery diseases), là hiện tượng một hoặc nhiều nhánh của động mạch vành bị hẹp lại hoặc bị tắc. Nguyên nhân gây bệnh là do các mảng bám cholesterol hình thành và tích tụ trong mạch máu

Các động mạch khoẻ mạnh vốn rất mềm mại và có tính đàn hồi cao, phù hợp với chức năng bơm máu đi khắp cơ thể. Các mảng vữa bám làm cho động mạch hẹp và cứng, và chúng ta gọi đây là chứng xơ vữa động mạch.

Động mạch vành là nguồn cung cấp oxy chính cho tim. Nếu bệnh mạch vành trở nặng, máu sẽ lưu thông kém. Tim sẽ bị thiếu oxy và gây nên các cơn đau thắt ngực.

Mảng vữa bám có thể kích thích sự hình thành của các cục máu đông. Cục máu đông có thể di chuyển tới nơi hẹp động mạch và gây tắc hoàn toàn động mạch. Khi này, bệnh nhân bị tình trạng nhồi máu cơ tim

Bệnh mạch vành làm cho tim phải tăng cường hoạt động để duy trì lượng oxy. Về lâu dài, tim bị suy yếu. Người bị mắc các bệnh như suy tim loạn nhịp tim

Có những bệnh mạch vành nào?

1. Rối loạn mỡ máu

Rối loạn mỡ máu là hiện tượng có quá nhiều mỡ xấu hoặc quá ít mỡ tốt trong máu

Rối loạn mỡ máu là hiện tượng có quá nhiều mỡ xấu hoặc quá ít mỡ tốt trong máu

Rối loạn mỡ máu là một bệnh mãn tính. Đây là hiện tượng chất béo xấu trong máu quá cao hoặc lượng chất béo tốt quá thấp. Bệnh được chia thành 3 loại chính:

  • Tăng nồng độ lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL-C, cholesterol xấu)
  • Giảm nồng độ lipoprotein tỷ trọng cao (HDL-C, cholesterol tốt)
  • Tăng nồng độ triglycerides

Rối loạn mỡ máu có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân:

  • Yếu tố di truyền
  • Ăn uống thiếu khoa học
  • Sử dụng thuốc estrogen
  • Sử dụng thuốc trị HIV
  • Các bệnh tiểu đường, thận hư, bệnh gan, suy tuyến giáp
  • Nghiện rượu

Rối loạn mỡ máu gây các biến chứng xơ vữa động mạch, đau thắt ngực, đau timnhồi máu cơ tim

2. Xơ vữa động mạch

Xơ vữa động mạch là hiện tượng cholesterol, lipid và một vài chất khác tạo nên mảng vữa gây hẹp động mạch

Xơ vữa động mạch là hiện tượng cholesterol, lipid và một vài chất khác tạo nên mảng vữa gây hẹp động mạch

Xơ vữa động mạch là hiện tượng các mảng xơ vữa tạo ra từ cholesterol, chất béo, xác tế bào, canxi và fibrin bám vào thành mạch và gây viêm, hẹp động mạch. 

Nguyên nhân gây bệnh thường là do huyết áp cao, nghiện thuốc lá, phản ứng phụ của thuốc, hoá chất độc hại, rối loạn mỡ máu, nhiễm vi khuẩn và virus hay suy giảm miễn dịch

Khi có tổn thương, tế bào nội mạc mất khả năng tiết ra prostacyclin. Prostacyclin vốn là một chất ức chế đông máu nên khi lượng prostacyclin giảm, tiểu cầu lập tức tách ra khỏi dòng máu, tập trung tại vị trí tổn thương và kết dính lại.

Việc kết dính tiểu cầu tiếp tục phóng thích ra nhiều yếu tố tăng trưởng, thu hút tế bào cơ trơn di chuyển từ lớp trung mạc ra nội mạc.

Tiếp nữa, các bạch cầu đơn nhân cũng di chuyển tới vị trí thương tổn, phát triển thành đại thực bào và “ăn” các cholesterol xấu (LDL), biến thành các tế bào bọt đầy mỡ. 

Các đại thực bào lớn dần, lớn dần, cho đến khi chúng quá cỡ và vỡ ra, đổ cholesterol khắp thành nội mạc, tạo thành các mảng xơ vữa bám trên động mạch và gây hẹp động mạch.

Động mạch hẹp sẽ làm giảm lượng oxy và chất dinh dưỡng đi khắp cơ thể. Đây là nguyên nhân chính gây nhồi máu cơ tim

3. Nhồi máu cơ tim

Nhồi máu cơ tim là hiện tượng động mạch vành bị tắc, cơ tim bị hoại tử

Nhồi máu cơ tim là hiện tượng động mạch vành bị tắc, cơ tim bị hoại tử

Nhồi máu cơ tim là hiện tượng một phần của động mạch vành bị tắc đột ngột. Do thiếu máu và oxy, một vùng cơ tim bị hoại tử và giảm khả năng bơm máu của tim. 

Nhồi máu cơ tim xảy ra do nguyên nhân chính là xơ vữa động mạch nhưng cũng có thể do các nguyên nhân khác như:

Các mảng xơ vữa động mạch bám vào thành mạch và giảm lượng máu nuôi dưỡng cơ tim một cách từ từ. Một lúc nào đó những mảng này có thể bong tróc và vỡ ra (ví dụ do áp lực mạch máu cao), di chuyển khắp mạch máu và hình thành các huyết khối. Huyết khối sẽ chặn hoàn toàn lòng mạch máu và gây chết cơ tim. 

Nhồi máu cơ tim có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm: suy tim, sốc tim, hoặc đột tử.

4. Suy tim

Suy tim là một biến chứng của huyết áp cao

Suy tim là diễn biến cuối cùng của các bệnh lý tim mạch

Bệnh suy tim thường xảy ra sau cơn nhồi máu cơ tim do hoại tử cơ tim hoặc do thiếu máu cơ tim kéo dài. Người bệnh thường xuyên ho, khó thởmệt mỏi

Bệnh suy tim có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân:

Bệnh suy tim gây nhiều ảnh hưởng đến các cơ quan khác. Suy tim có thể gây suy thận, suy gan, xơ gan, viêm gan, phù phổi cấp và thậm chí là tử vong do cơ thể không có đủ oxy. 

5. Rối loạn nhịp tim

Tim đập quá nhanh, quá chậm hoặc lúc nhanh lúc chậm

Tim đập quá nhanh, quá chậm hoặc lúc nhanh lúc chậm

Chứng rối loạn nhịp tim khiến tim đập quá nhanh (trên 100 lần/ phút), quá chậm (dưới 60 lần/ phút), hoặc không cố định. Có hai chứng rối loạn chính là rung nhĩrung thất

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và ở cả hai giới, nhưng thường gặp nhất ở những bệnh nhân tuổi cao và có các bệnh lý mạch vành, bệnh phổi hay bệnh tuyến giáp.

Người bệnh thường xuyên có cảm giác hồi hộp, lo lắng, đánh trống ngực và họ có thể đột nhiên chóng mặtngất xỉu bất cứ khi nào. Tim của người bệnh có thể đột ngột ngừng đập và gây tử vong. 

Ai có nguy cơ bệnh mạch vành cao

1. Tuổi tác

Bệnh nhân nên nằm cao đầu để hỗ trợ thở

Người cao tuổi dễ bị bệnh mạch vành

Nam giới trên 50 tuổi và nữ giới trên 55 tuổi có nguy cơ mắc bệnh vành cao. Thông thường, nam giới có nguy cơ bệnh mạch vành cao hơn phụ nữ do tiết tố nữ estrogen bảo vệ phụ nữ khỏi bệnh tim mạch. Tuy nhiên, phụ nữ mãn kinh có nguy cơ mắc bệnh mạch vành cao hơn nam giới.

2. Tiền sử gia đình

Nếu bạn có bố mẹ hoặc ông bà với bệnh mạch vành thì bạn có khả năng mắc bệnh mạch vành cao hơn người khác.

3. Bệnh nền

Cao huyết áp là một bệnh lý tim mạch nguy hiểm

Cao huyết áp tăng nguy cơ bệnh mạch vành

Triệu chứng bệnh mạch vành

Bạn cần chú ý lắng nghe cơ thể mình và để ý những triệu chứng của bệnh mạch vành:

1. Đau thắt ngực

Người cao tuổi dễ bị cao huyết áp

Đau thắt ngực là triệu chứng điển hình nhất của các bệnh mạch vành

Đau thắt ngực là triệu chứng điển hình nhất cũng như triệu chứng quan trọng nhất trong chẩn đoán bệnh mạch vành. 

Khi cơn đau thắt ngực xảy ra, bệnh nhân sẽ có cảm giác như tim bị đè nén hoặc bóp chặt hoặc có những khó chịu âm ỉ trong lồng ngực, ở sau xương ức, vùng giữa ngực hoặc vùng tim. Các cơn đau cũng có thể lan rộng lên vùng cổ, hàm, vai, cánh tay trái nếu nặng. 

Mỗi cơn đau thường tồn tại trong khoảng 10-30 giây hoặc vài phút. Nếu bạn bị đau tim trên 15 phút thì bạn đang bị nhồi máu cơ tim

Đau thắt ngực được chia thành 2 loại.

a. Đau thắt ngực ổn định

Đau thắt ngực ổn định xảy ra do các mảng vữa bám. Các cơn đau xuất hiện khi người bệnh hoạt động gắng sức (chạy, nhảy, đi bộ nhanh) nhưng sẽ ổn định trở lại khi người bệnh nghỉ ngơi.

b. Đau thắt ngực không ổn định

Đau thắt ngực không ổn định là triệu chứng nghiêm trọng hơn, có thể dẫn tới nhồi máu cơ tim. Các cơn đau này xuất hiện ngay cả khi người bệnh nghỉ ngơi, khó dự báo trước. 

2. Các triệu chứng khác

Bệnh lý mạch vành có thể gây buồn nôn

Bệnh lý mạch vành có thể gây buồn nôn

  • Vùng ngực nóng rát
  • Vùng ngực tê, mất cảm giác
  • Đầy bụng, óc ách
  • Buồn nôn
  • Ợ chua hoặc ơ hơi
  • Khó thở, hụt hơi nặng khi tập thể dục 
  • Mệt mỏi
  • Người đổ mồ hôi
  • Tim đập nhanh
  • Chóng mặt
  • Đánh trống ngực

Bạn sẽ nhận thấy triệu chứng của bệnh rõ rệt nếu tình trạng hẹp mạch vành từ 50% đường kính lòng mạch trở lên. Lúc này, bạn cần nhanh chóng đi bệnh viện chẩn đoán. 

Chẩn đoán bệnh mạch vành

1. Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu giúp bạn sàng lọc bệnh

Xét nghiệm máu giúp bạn chẩn đoán phân biệt bệnh

  • Xét nghiệm máu có thể đo NT-proBNP để chẩn đoán nếu các buồng tim có bị căng giãn
  • Xét nghiệm máu có thể đo HbA1C, cholesterol, LDL-C,HDL-C để dự đoán chức năng gan và thận cũng như triệu chứng rối loạn mỡ máu.

2. Xét nghiệm gắng sức 

Bác sĩ yêu cầu bệnh nhân đi bộ nhanh hoặc đạp xe tại chỗ để đo mức hoạt động của tim. Trong lúc bạn hoạt động, bác sĩ sẽ đồng thời theo dõi điện tâm đồ (ECG), nhịp tim và huyết áp. Bác sĩ cũng có thể đồng thời làm siêu âm tim trong quá trình gắng sức để đánh giá tình trạng thiếu máu cơ tim

3. Siêu âm Doppler tim

Siêu âm tim giúp xác định chức năng tim, bệnh van tim, cũng như bệnh mạch vành

4. Chụp động mạch vành

Một hình ảnh chụp động mạch vành

Một hình ảnh chụp động mạch vành

Phương pháp chụp chiếu giúp bác sĩ nhìn rõ hơn vị trí nhồi máu và giúp chẩn đoán phân biệt các loại bệnh mạch vành với nhau và với các bệnh lý tim mạch khác

Bác sĩ sẽ luồn một ống rất nhỏ và mềm qua mạch máu ở cánh tay hoặc đùi vào tim bạn. Thuốc cản quang sẽ được tiêm qua ống thông. Các thông tin X-quang sẽ được truyền qua video, giúp bác sĩ xem mạch máu và buồng tim của bạn. 

Phương pháp này hiệu quả trong chẩn đoán bệnh mạch vành nhưng chống chỉ định đối với:

Điều trị bệnh mạch vành

1. Sơ cứu bệnh nhân bệnh mạch vành

Bạn nên nằm nghỉ khi có triệu chứng đau tim

Bạn nên nằm nghỉ khi có triệu chứng đau tim

Khi các triệu chứng bệnh mạch vành xảy đến, bệnh nhân cần dừng ngay mọi hoạt động gắng sức và nằm xuống nghỉ ngơi. 

Họ nên sử dụng thuốc nitroglycerin dạng ngậm hoặc xịt dưới lưỡi để giảm triệu chứng cấp tính của bệnh. Đồng thời, người xung quanh nên đưa họ đến bệnh viện càng sớm càng tốt để tiếp nhận điều trị. 

Bệnh mạch vành là một bệnh cần cấp cứu. Điều trị chậm trễ sẽ gây nhiều nguy hiểm cho tim và tính mạng. 

2. Điều trị bệnh mạch vành bằng thuốc

Bạn nên uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ

Bạn nên uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ

Đối với những triệu chứng nhẹ, bác sĩ sẽ sử dụng kết hợp các phương pháp nội khoa:

  • Thuốc chẹn kênh canxi giúp điều hoà huyết áp: amlodipin, felodipin
  • Thuốc ức chế men chuyển giúp điều hoà huyết áp: lisinopril, captopril, valsartan
  • Thuốc chẹn beta giao cảm giúp điều hoà huyết áp: metoprolol, bisoprolol
  • Thuốc điều trị tiểu đường: insulin, thuốc ức chế thụ thể SGLT2, thuốc đồng vận GLP-1
  • Thuốc điều trị rối loạn lipid máu: rosuvastatin, atorvastatin
  • Thuốc chống kết tập tiểu cầu, giảm huyết khối: aspirin, clopidogrel
  • Thuốc giảm LDL-cholesterol, giảm triglyceride và tăng HDL-cholesterol
  • Thuốc ức chế hấp thu cholesterol
  • Thuốc giãn mạch
  • Thuốc lợi tiểu

Bạn có quyết tâm cai thuốc?

Ngoài sử dụng thuốc điều trị, bạn nên từ bỏ các thói quen xấu như hút thuốc lá, uống rượu bia

Ngoài sử dụng thuốc tim, bệnh nhân chú ý phối hợp thay đổi lối sống để loại bỏ các yếu tố nguy cơ tim mạch:

3. Điều trị bệnh mạch vành bằng nong mạch vành (PCI)

Stent giúp nong rộng động mạch

Stent giúp nong rộng động mạch

Phương pháp nong mạch vành còn được gọi là phương pháp đặt stent hay PCI. Phương pháp này được chỉ định nếu phim chụp mạch vành chỉ ra trên 70% động mạch vành đã bị hẹp. Tiên lượng bệnh nhân quá xấu để điều trị bằng thuốc. 

Thông qua đùi hoặc cổ tay, bác sĩ sẽ luồn một ống thông nhỏ có gắn bóng và giá đỡ stent đến vị trị hẹp động mạch vành. Bóng sẽ được thổi phồng lên để nong rộng mạch vành. Stent bung ra để duy trì đường lưu thông của mạch máu

Sau khi đặt stent, bệnh nhân cần được theo dõi định kỳ và sử dụng thuốc hỗ trợ như prasugrel, ticagrelor hay statin

Phương pháp này có hiệu quả điều trị cao, có thể khôi phục tới 90-95% lưu lượng máu ở động mạch vành. 

4. Điều trị bệnh mạch vành bằng phẫu thuật bắc cầu nối (CABG)

Phương pháp CABG

Phương pháp CABG tạo thêm đường dẫn máu để nuôi dưỡng các cơ quan của cơ thể

Phương pháp CABG chỉ định nếu phương pháp PCI không có hiệu quả, hoặc bệnh nhân có nhiều biến chứng nguy hiểm.

Bác sĩ sẽ kết nối hoặc ghép một động mạch hoặc tĩnh mạch khoẻ mạnh từ nơi khác trong cơ thể tới khu vực bị tắc. Máu giàu oxy sẽ có thêm một con đường mới để đi đến tim.

Cách chăm sóc và bảo vệ cơ thể của bạn khỏi các bệnh mạch vành

1. Ăn uống khoa học

Hãy ăn nhiều rau quả chứa chất chống oxi hoá

Bạn nên ăn nhiều rau củ quả tươi, ăn ít chất béo bão hoà

Để ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh mạch vành, bạn nên chú ý chế độ ăn uống:

  • Tăng cường thực phẩm với hàm lượng cholesterol thấp
  • Hạn chế thịt đỏ
  • Tăng cường chất xơ và vitamin 
  • Hạn chế các chất béo bão hoà, tăng cường chất béo không bão hoà
  • Ăn nhiều rau xanh và hoa quả để tăng chất xơ, vitamin và chất chống oxy hoá
  • Ăn nhiều thực phẩm giàu kali như bông cải xanh, cần tây, chuối, cam, dưa hấu, cá hồi
  • Hạn chế muối, các thực phẩm chế biến sẵn hoặc men muối lâu

2. Sinh hoạt điều độ

Tập thể dục nhẹ nhàng như yoga giúp điều hoà huyết áp

Tập thể dục nhẹ nhàng như yoga giúp điều hoà huyết áp, bảo vệ tim mạch

  • Hạn chế ăn muộn do ăn muộn tích tụ cholesterol xấu, dễ khiến bạn thừa cân và béo phì
  • Hạn chế uống rượu bia hay hút thuốc lá. Một chút ít rượu bia có tác dụng tốt cho tim nhưng nam giới không nên uống nhiều hơn hai ly một ngày, và phụ nữ không quá 1 ly mỗi ngày. 
  • Tăng cường tập thể dục thể thao vừa sức
  • Bạn chú ý kiểm soát cholesterol, huyết áp và đường huyết để kiểm soát tình trạng các bệnh tim mạch

3. Khám định kỳ

Khám bệnh định kì giúp bạn phát hiện bệnh sớm

Khám bệnh định kỳ giúp bạn phát hiện bệnh sớm

Nếu bạn thuộc các nhóm đối tượng sau đây, bạn nên tiến hành khám sàng lọc bệnh mạch vành 6 tháng 1 lần: 

Gói khám sàng lọc sẽ làm các xét nghiệm chi tiết cũng như siêu âm tim và siêu âm tổng quát đề giúp bạn có các kết luận về tình trạng của bệnh. 

Lời kết

Bệnh mạch vành là một nhóm các bệnh nguy hiểm cho tim và có thể gây tử vong. Với những thông tin trên, caubinhan.com tin rằng bạn đã nắm được những thông tin cần biết về dấu hiệu, chẩn đoán, và điều trị bệnh mạch vành. Bạn nên chú ý sinh hoạt điều độ, thay đổi lối sống để bảo vệ sức khoẻ tim mạch nhé. 

[spoiler title = “Tham Khảo” ]

  • https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/coronary-artery-disease/symptoms-causes/syc-20350613
  • https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16898-coronary-artery-disease
  • https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/coronary-heart-disease
  • [/spoiler]

    5/5 - (882 votes)
    Xem Thêm:   Sỏi thận: Nguyên nhân, 7 triệu chứng, chẩn đoán và các phương pháp điều trị