0

Đột quỵ: Nguyên nhân, dấu hiệu, chẩn đoán và các phương pháp điều trị

Share

Bạn có biết, cứ mỗi 3 phút thế giới lại có 1 ca tử vong do đột quỵ (tai biến mạch máu não)? Đây là một trong những chứng bệnh với tỉ lệ gây tử vong cao nhất trên thế giới. Vậy đột quỵ là gì? Đột quỵ có dấu hiệu và chẩn đoán như thế nào? Hãy cùng caubinhan.com tìm hiểu về bệnh đột quỵ qua bài viết dưới đây. 

Định nghĩa đột quỵ là gì?

Đột quỵ còn được gọi là tai biến mạch máu não

Đột quỵ còn được gọi là tai biến mạch máu não

Đột quỵ (tiếng Anh: stroke) còn được gọi là tai biến mạch máu não. Đột quỵ là hiện tượng tổn thương não bộ nghiêm trọng do đường truyền máu lên não bị gián đoạn, khiến cho não bị thiếu oxy và chất dinh dưỡng. 

Các tế bào não chết dần trong vòng vài phút kể từ lúc bắt đầu thiếu oxy. Chính vì vậy, bệnh nhân đột quỵ cần được cấp cứu nhanh chóng bởi để càng lâu, tỉ lệ não chết càng lớn. Bệnh nhân sẽ mất dần khả năng vận động và tư duy, thậm chí là đột tử.

Hầu hết những người sống sót sau cơn đột quỵ đều gặp nhiều biến chứng:

  • tê liệt hoặc yếu một phần cơ thể
  • mất khả năng ngôn ngữ, nói kém
  • rối loạn cảm xúc
  • mắt kém

Có những loại đột quỵ nào?

Đột quỵ được chia ra làm 2 loại chính

Đột quỵ được chia ra làm 2 loại chính

Đột quỵ có thể được chia ra làm 2 loại chính và 1 loại phụ:

Đột quỵ do thiếu máu cục bộ

Đột quỵ do thiếu máu cục bộ (tiếng Anh: Ischemic stroke) chiếm đại đa số tổng số các ca bị đột quỵ hiện nay (khoảng 85%). Các cục huyết khối gây tắc nghẽn động mạch, cản trở đường lưu thông máu lên não. 

Đột quỵ do xuất huyết

Đột quỵ do xuất huyết (tiếng Anh: hemorrhagic stroke) là tình trạng mạch máu đến não bị vỡ. Máu chảy ồ ạt trong não, gây xuất huyết não. Nguyên nhân gây bệnh là động mạch mỏng yếu, hoặc trên động mạch có các vết nứt, rò rỉ.

Cơn thiếu máu não thoáng qua

Ngoài hai loại đột quỵ chính kể trên, bệnh nhân có thể gặp các cơn thiếu máu não thoáng qua. Do mạch máu lên não bị tắc tạm thời, người bệnh có những triệu chứng điển hình của đột quỵ. Tuy nhiên, các triệu chứng này chỉ diễn ra trong thời gian rất ngắn, khoảng vài phút. Các cơn đột quỵ thoáng qua này là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ trong tương lai. 

Nguyên nhân đột quỵ

Nguyên nhân không thể thay đổi

Người cao tuổi dễ bị đột quỵ

Người cao tuổi dễ bị đột quỵ

  • Tuổi tác: Đột quỵ có thể xảy ra ở bất kì độ tuổi nào. Tuy nhiên, nguy cơ bệnh tăng cao khi độ tuổi tăng lên. Từ sau tuổi 55, nguy cơ bị đột quỵ tăng lên gấp đôi mỗi 10 năm.
  • Giới tính: Nam giới có nguy cơ bị đột quỵ, và các bệnh tim mạch nói chung, cao hơn nữ giới.
  • Tiền sử gia đình: Nếu gia đình bạn có người thân bị đột quỵ, nguy cơ bị bệnh của bạn cao hơn người bình thường.
  • Chủng tộc: Người da màu dễ bị đột quỵ hơn người da trắng. 

Nguyên nhân có thể thay đổi

Bệnh tiểu đường làm tăng nguy cơ đột quỵ

Bệnh tiểu đường làm tăng nguy cơ đột quỵ

  • Tiền sử đột quỵ của bạn: Nếu bạn đã từng bị đột quỵ, bạn có nguy cơ cao bị đột quỵ tiếp, nhất là trong vòng vài tháng đầu tiên. Nguy cơ này có thể kéo dài khoảng 5 năm và giảm dần theo thời gian. Nếu bạn có chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh, bạn có thể giảm nguy cơ đột quỵ của mình.
  • Bệnh tiểu đường gây nguy cơ gấp 4 lần so với người khoẻ mạnh
  • Bệnh tim mạch như rung nhĩ, nhồi máu cơ tim, bệnh van tim tăng nguy cơ gấp 6 lần so với người khoẻ mạnh
  • Bệnh cao huyết áp. Huyết áp cao sẽ tăng sức ép lên thành động mạch. Về lâu dài, thành động mạch bị tổn thương, yếu, kém đàn hồi. Mạch máu yếu có thể vỡ ra và gây xuất huyết não. Ngoài ra, huyết áp cao cũng có thể tạo nên nhiều cục huyết khối, gây xơ vữa động mạch cảnh và đột quỵ. Huyết áp cao tăng nguy cơ đột quỵ lên gấp 3 lần so với người bình thường. 
  • Rối loạn mỡ máu. Cholesterol cao có thể tích tụ trên thành mạch gây xơ vữa động mạch cảnh và đột quỵ.

Béo phì làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim

Người thừa cân, béo phì cũng dễ bị đột quỵ hơn người khác

  • Thừa cân, béo phì. Việc thừa cân có thể gây cao huyết áp, rối loạn mỡ máu và các bệnh tim mạch. Các bệnh này làm tăng nguy cơ đột quỵ.
  • Nghiện thuốc lá. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng người hút thuốc lá có nguy cơ bị đột quỵ cao hơn người bình thường nhiều lần. Khói thuốc và các hợp chất trong khói thuốc làm tổn thương thành mạch, tổn thương phổi và tim. 
  • Sử dụng nhiều chất kích thích
  • Uống nhiều rượu
  • Ăn uống không điều độ, mất cân bằng dinh dưỡng
  • Ít tập thể dục

Triệu chứng đột quỵ

Huyết áp thấp gây chóng mặt

Đột quỵ gây đau đầu dữ dội, kèm hoa mắt chóng mặt

Người bị đột quỵ có thể thấy bản thân có một vài dấu hiệu kể dưới đây:

  • Cơ thể đột nhiên mệt mỏi, mất sức lực
  • Cơ thể tê cứng ở cả mặt hoặc một nửa mặt, nụ cười méo mó do không điều khiển được cơ mặt
    • Nếu dây thần kinh số VII bị liệt, bệnh nhân bị méo miệng
    • Nếu dây thần kinh số III, VI, VII bị liệt, bệnh nhân bị lác mắt hoặc sụp mi
  • Chân tay cử động khó hoặc mất hoàn toàn khả năng vận động. Trong đó, dấu hiệu điển hình của đột quỵ là bệnh nhân mất khả năng đưa cả hai cánh tay qua đầu cùng một lúc.
  • Nói khó, không tròn vành rõ chữ. Bệnh nhân tự dưng phát âm khó, nói ngọng, ngay cả với những câu từ đơn giản nhất. Nếu bệnh nhân bắt đầu nói câu vô nghĩa thì người đó đang có những dấu hiệu đột quỵ.
  • Đột ngột lẫn lộn, gặp vấn đề hiểu ngôn ngữ
  • Hoa mắt, chóng mặt, có thể bị ngã hoặc ngất xỉu
  • Mắt mờ, tầm nhìn kém, nhìn không rõ, thậm chí có thể bị mù một bên mắt
  • Đau đầu dữ dội, gây buồn nôn
  • Cơ vòng có thể bị rối loạn chức năng, gây rối loạn tiểu tiện – tiểu không tự chủ hoặc bí tiểu
  • Hội chứng màng não
  • Tâm lý không ổn định, kích động, trầm cảm
  • Huyết áp tăng cao, mạch đập nhanh
  • Rối loạn hô hấp, khó thở

Bác sĩ sử dụng ống nghe và băng quấn đo huyết áp

Nếu thấy mình có triệu chứng đáng nghi ngờ, bạn nên lập tức đến bệnh viện để được thăm khám

Triệu chứng của đột quỵ có thể đến và đi rất nhanh. Vài người sẽ bị các cơn thiếu máu thoáng qua với triệu chứng giống với đột quỵ, nhưng họ sớm trở lại bình thường chỉ sau vài phút. Đây cũng là một dấu hiệu cảnh báo đột quỵ đáng lưu ý.

Nếu bạn có bất kì dấu hiệu nào kể trên, bạn cần lắng nghe cơ thể mình và chủ động đi khám bác sĩ sớm để kiểm tra tình trạng bệnh nếu có.

Lưu ý nếu người thân có dấu hiệu đột quỵ

Người nhà nên làm các điều sau:

Cần hô hấp nhân tạo nếu bệnh nhân có dấu hiệu ngưng thở

Cần hô hấp nhân tạo nếu bệnh nhân có dấu hiệu ngưng thở

  • Đỡ bệnh nhân để đảm bảo họ không bị ngã
  • Đặt người bệnh nằm nghiêng đầu nếu người đó nôn
  • Nếu bệnh nhân đang tỉnh táo thì để họ nằm yên trong lúc đợi cấp cứu
  • Nếu bệnh nhân đã hôn mê thì cần kiểm tra xem bệnh nhân đang thở như thế nào. Họ thở nhanh, thở chậm, thở bình thường hay đã ngưng thở?
  • Nếu bệnh nhân đã ngưng thở thì nhanh chóng làm hô hấp nhân tạo (CPR) để cung cấp khí oxy lên não. 
  • Ghi lại chính xác thời điểm xảy ra triệu chứng để giúp bác sĩ quyết định phác đồ điều trị phù hợp 

Người nhà không được làm các điều sau:

Châm cứu có thể hỗ trợ điều trị ung thư phổi

Không tự ý điều trị cho bệnh nhân bằng bất kì biện pháp nào nếu bạn không phải là bác sĩ

  • Tự ý cho bệnh nhân uống thuốc, đặc biệt là các thuốc hạ huyết áp.
  • Tự ý điều trị cho bệnh nhân bằng bấm huyệt, châm cứu, cạo gió
  • Cho người bệnh ăn hay uống trong tình trạng lơ mơ, hôn mê. Việc này có thể gây sặc thức ăn và nước vào phổi. 

Chẩn đoán đột quỵ

Dấu hiệu FAST giúp bác sĩ chẩn đoán đột quỵ

Dấu hiệu FAST giúp bác sĩ chẩn đoán đột quỵ

Bác sĩ chẩn đoán bệnh đột quỵ dựa theo dấu hiệu F.A.S.T.:

  • FACE: Bệnh nhân bị liệt mặt, miệng bị lệch sang một bên, bên còn lại mờ nếp nhăn giữa mũi và má.
  • ARM: Bệnh nhân bị yếu hoặc liệt tứ chi, mất khả năng cầm, nắm đồ vật và đi lại
  • SPEECH: Bệnh nhân đột ngột mất khả năng ngôn ngữ, không hiểu ngôn ngữ, nói được hoặc nói không rõ, ngọng nghịu.
  • TIME: Thời điểm phát bệnh là bao lâu trước khi bệnh nhân được đưa tới bệnh viện. 

Điện tâm đồ có thể giúp xác định nếu cao huyết áp xảy ra do bệnh nền về tim

Điện tâm đồ kiểm tra hoạt động của tim

Ngoài thăm khám các triệu chứng cận lâm sàng, các bác sĩ cũng sẽ sử dụng các xét nghiệm cận lâm sàng để giúp quyết định phác đồ điều trị:

  • Xét nghiệm dịch não tuỷ
  • Chụp cắt lớp vi tính (CT) sọ não
  • Chụp cộng hưởng từ (MRI)
  • Chụp mạch máu não
  • Đo điện tâm đồ (ECG)
  • Siêu âm tim
  • Siêu âm Doppler

Điều trị đột quỵ

Mục tiêu quan trọng nhất trong điều trị là thông huyết não

Mục tiêu quan trọng nhất trong điều trị là thông huyết não

Việc điều trị bệnh đột quỵ phụ thuộc vào chẩn đoán bệnh.

Đột quỵ do thiếu máu cục bộ (còn gọi là đột quỵ nhồi máu não) có thể có tiên lượng tốt và bệnh nhân có khả năng hồi phục hoàn toàn nếu họ được đưa vào cấp cứu trong vòng 3-4 giờ kể từ khi phát bệnh. 

Mục tiêu chính của việc điều trị là tái thông mạch máu càng sớm càng tốt:

  • Nếu bệnh nhân đến được bệnh viện trong khoảng 4.5 giờ sau khi bị đột quỵ, bệnh nhân có thể được điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết (rTPA).
  • Nếu bệnh nhân đến được bệnh viện trong khoảng 6 giờ sau khi bị đột quỵ, bệnh nhân sẽ được lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học

Trong điều trị đột quỵ, bác sĩ còn phải chú ý tới việc bảo toàn chức năng của các cơ quan khác ngoài não

Trong điều trị đột quỵ, bác sĩ còn phải chú ý tới việc bảo toàn chức năng của các cơ quan khác ngoài não

Do tính chất đột ngột và nguy hiểm của đột quỵ, các bác sĩ còn tuân thủ theo nhiều nguyên tắc điều trị khác, gồm có:

  • Cấp cứu theo quy trình A-B-C
  • Chống phù não tích cực
  • Giảm biến chứng như co giật, rối loạn chỉ số đường máu, thân nhiệt tăng cao
  • Cân bằng nước-điện giải cũng như cân bằng kiềm toan trong cơ thể bệnh nhân
  • Phòng tránh bội nhiễm cơ quan hô hấp và tiết niệu
  • Phục hồi chức năng cho bệnh nhân, phòng tránh việc lở loét, teo cơ, cứng khớp trong quá trình điều trị bệnh
  • Đối với một vài bệnh nhân, có thể thực hiện phẫu thuật và phục hồi chức năng não bằng tế bào gốc

Điều trị đột quỵ bằng thuốc tiêu sợi huyết (rTPA)

Thuốc tiêu sợi huyết giúp điều trị đột quỵ hiệu quả trong khung giờ vàng

Thuốc tiêu sợi huyết giúp điều trị đột quỵ hiệu quả trong khung giờ vàng

Thuốc tiêu sợi huyết là thuốc đặc trị giúp làm tan các cục máu đông gây đột quỵ do nhồi máu não. 

Huyết khối được hình thành trong cơ thể do tác động của fibrin. Ngược lại, plasmin có tác dụng tiêu huỷ fibrin, giúp giảm huyết khối. 

Chất hoạt hoá plasminogen mô tái tổ hợp (tiếng Anh: recombinant tissue plasminogen activator, rTPA) giúp chuyển plasminogen thành dạng hoạt động plasmin, từ đó giúp làm tan huyết khối. 

Nếu thuốc này được sử dụng trong bệnh nhân đột quỵ trong vòng 3 giờ kể từ thời điểm xuất hiện triệu chứng, tỉ lệ khỏi bệnh của bệnh nhân tăng thêm 30%. 13% số bệnh nhân có thể phục hồi hoàn toàn chức năng sau 3 tháng. 

Ảnh hưởng của đột quỵ lên sức khoẻ

Phẫu thuật tim có thể tạo huyết khối và gây nhồi máu cơ tim

Nhồi máu cơ tim là một biến chứng của đột quỵ

Đột quỵ có thể gây nhiều biến chứng, ví dụ như:

  • Phù nề não
  • Xơ vữa động mạch
  • Nhồi máu cơ tim
  • Động kinh
  • Suy giảm khả năng nhận thức
  • Mất khả năng ngôn ngữ
  • Nhiễm trùng đường tiết niệu, bàng quang, rối loạn tiểu tiện
  • Tê liệt tứ chi, khó vận động
  • Viêm phổi
  • Da và các cơ quan lở loét do nằm liệt giường

Cách chăm sóc và bảo vệ cơ thể của bạn khỏi đột quỵ

Thay đổi chế độ dinh dưỡng

Những món ăn nhanh như gà rán, tuy vô cùng hấp dẫn, lại là thủ phạm gây nhồi máu cơ tim

Đừng ăn nhiều đồ chiên rán bạn nhé

Chế độ ăn uống là một yếu tố quan trọng quyết định nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, bệnh tiểu đường, bệnh mỡ máu. Để phòng tránh đột quỵ, bạn nên:

  • Ăn các loại rau giàu folate: đậu lăng, măng tây, bông cải, hạt các loại, củ cải
  • Ăn yến mạch, đậu nành, hạnh nhân để giảm LDL cholesterol
  • Ăn thực phẩm giàu magnesium như ngũ cốc, chuối, đậu các loại (đậu đen, đậu xanh), rong biển, quả mâm xôi
  • Ăn nhiều thịt nạc, hải sản, trứng, hạn chế ăn thịt đỏ chứa nhiều cholesterol
  • Hạn chế thực phẩm với nhiều chất béo bão hoà, các loại đồ ăn chế biến sẵn
  • Hạn chế đồ ngọt như bánh bông lan, bánh quy, kẹo
  • Hạn chế đồ mặn như cà muối, dưa muối
  • Uống nhiều nước lọc, nước trái cây, sữa đậu, sữa hạt

Tập thể dục thường xuyên

Hoạt động mạnh khiến tim đập nhanh hơn và mạnh hơn

Tập thể dục mỗi ngày giúp nâng cao sức khoẻ

Việc tập thể dục đều đặn mỗi ngày giúp bạn tăng tuần hoàn máu trong cơ thể và rèn luyện cho cơ tim khoẻ mạnh. Bạn nên cố gắng tập thể dục ít nhất 4 lần mỗi tuần và mỗi lần 30 phút để nâng cao sức khoẻ.

Giữ ấm cho cơ thể

Huyết áp thấp khiến bạn cảm thấy lạnh

Chú ý giữ ấm cho cơ thể, nhất là vào thời điểm giao mùa

Nếu cơ thể bị nhiễm lạnh, cảm lạnh, bạn có thể tăng huyết áp. Huyết áp cao có thể gây vỡ mạch máu và đột quỵ do xuất huyết não. Đặc biệt với người lớn tuổi trong thời điểm gió mùa Đông Bắc, giao mùa, bạn cần giữ ấm cơ thể.

Không hút thuốc lá

Bạn có quyết tâm cai thuốc?

Bạn hãy cai thuốc lá

Việc hút thuốc lá đưa vào cơ thể nhiều chất có hại, không chỉ cho bản thân bạn là người hút mà cho cả những người xung quanh. Nếu bạn cai thuốc lá trong vòng 2-5 năm, sức khoẻ của bạn sẽ dần trở lại ngang bằng với những người chưa bao giờ hút thuốc. 

Khám sàng lọc sức khoẻ định kỳ

Triệu chứng phế quản gồm ho nhiều, viêm phổi, viêm phế quản

Khám sàng lọc sức khoẻ mỗi 6 tháng giúp bạn tìm ra bệnh sớm

Nếu bạn đã và đang mắc các bệnh lý đái tháo đường, tim mạch, mỡ máu, bạn cần chăm khám sức khoẻ định kỳ mỗi 6 tháng để kiểm soát tình trạng bệnh nền, cũng như đánh giá nguy cơ đột quỵ. 

Lời kết

Đột quỵ, hay còn thường gọi là tai biến mạch máu não, là một bệnh nguy hiểm. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tiên lượng bệnh đã được cải thiện đáng kể nhờ các sự phát triển của y học hiện đại. 

Với những thông tin trên, caubinhan.com tin rằng bạn đã nắm được những thông tin cần biết về dấu hiệu, chẩn đoán, và điều trị bệnh đột quỵ. Bạn nên chú ý sinh hoạt điều độ, thay đổi lối sống để giữ huyết áp bình ổn và mạch máu khoẻ mạnh nhé.

[spoiler title = “Tham khảo” ]

  • https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/dot-quy-nao-co-the-phong-ngua/
  • https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/dieu-tri-nhoi-mau-nao-bang-thuoc-tieu-soi-huyet/
  • [/spoiler]

    5/5 - (560 votes)
    Xem Thêm:   Nghiện game: nguyên nhân, dấu hiệu, chuẩn đoán và cách điều trị